Sağlıklı hücreler, büyüme sinyallerine ve ölümü düzenleyen sinyallere uyarken kanser hücreleri bu sinyallere karşı bağımsızlık kazanarak kontrolsüzce çoğalır ve metastaz yapar. HPV, hepatit virüsleri ve EBV gibi belirli virüslerin, konakçı genomuna entegre olarak veya bağışıklık sistemini zayıflatarak kanser riskini tetiklediği bilinmektedir.
İnsan Papilloma Virüsü (HPV)
- Kanser Bağlantısı: Rahim ağzı kanserinin ana sebebidir. Ayrıca laringeal (boğaz) kanseri gelişimini de etkiler.
- Mekanizma: HPV DNA’sının konakçı genomuna entegrasyonu, gen mutasyonlarına ve onkogenlerin aşırı ifadesine yol açarak hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına neden olur.
- Tarama ve Önleme: Teşhis için geleneksel Pap smear yöntemi veya daha duyarlı olan HPV-DNA testleri kullanılır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kanser riskini azaltmak için genç yaşta HPV aşılarının (bivalent, quadrivalent veya nonavalent) yapılmasını önermektedir.
Hepatit B (HBV) ve Hepatit C (HCV) Virüsleri
- Hastalık Seyri: Her iki virüs de kronik enfeksiyon yoluyla karaciğer sirozu, karaciğer yetmezliği ve dünyadaki kanser ölümlerinin önde gelen nedenlerinden biri olan hepatosellüler karsinom (HCC) gelişimine yol açar.
- Bulaşma: HBV; kan, cinsel ilişki veya doğum yoluyla bulaşırken HCV sıklıkla iğne paylaşımı ve uyuşturucu kullanımı ile yayılır.
- Tedavi: HBV için interferon türevleri ve DNA replikasyonunu engelleyen nükleozid analogları kullanılır. HBV aşılaması, karaciğer kanseri yükünü azaltmada kritik rol oynar.
Epstein-Barr Virüsü (EBV)
- İlişkili Kanserler: Tükürük yoluyla bulaşan bu virüs; Hodgkin lenfoma, Burkitt lenfoma, nazofarenks (geniz) ve mide karsinomu gibi çeşitli kanser türlerinden sorumludur.
- Mekanizma: EBV, B lenfositlerini enfekte ederek “latent” (gizli) bir enfeksiyon oluşturur ve hücrelerin ölümsüzleşmesini teşvik eder. Virüsün kodladığı miRNA’lar, gen ifadesini düzenleyerek tümör ilerlemesini kontrol edebilir.
- Gecikme Modelleri: Virüsün vücutta kalma sürecinde Tip I, II ve III olmak üzere farklı genetik kısıtlama modelleri (gecikme paternleri) görülür.
Bu virüsler, hücre metabolizmasını bozarak ve bağışıklık kontrolünden kaçarak kanser oluşumuna zemin hazırlamaktadır. Erken teşhis yöntemleri, aşılama programları ve antiviral tedaviler bu virüslerin neden olduğu kanser yükünü azaltmada hayati önem taşımaktadır.
Derleyen: Ecem Altuner
