İlaç geliştirme, hastalıklarla ilişkili biyolojik hedeflerin belirlenmesinden uygun moleküllerin tasarlanmasına, üretim süreçlerinin iyileştirilmesinden klinik araştırmaların planlanmasına kadar uzanan çok aşamalı bir süreçtir. Bu süreçte bilimsel analizlerin yanı sıra deneysel verilerin değerlendirilmesi ve teknik belgelerin hazırlanması da önemli bir iş yükü oluşturmaktadır. Anthropic, Claude adlı yapay zekâ modelinin ilaç geliştirme sürecinin farklı aşamalarında nasıl kullanılabileceğini incelemek amacıyla altı kuruluşla yürüttüğü iş birliklerinden elde ettiği erken bulguları paylaşmıştır.
Çalışmaların temel amacı, yapay zekânın yalnızca yeni moleküller önermekle sınırlı kalmayıp ilaç geliştirmedeki farklı bilimsel ve operasyonel darboğazların aşılmasına nasıl katkı sağlayabileceğini değerlendirmektir. Bu kapsamda kanser, gıda alerjileri ve nadir çocukluk çağı hastalıklarına yönelik çalışmaların yanı sıra ilaç adaylarının özelliklerinin iyileştirilmesi, üretim belgelerinin incelenmesi ve klinik araştırmaların planlanması ele alınmıştır. Anthropic ayrıca nadir görülen bazı kas distrofisi türlerine yönelik kendi ilaç keşfi programlarını da yürütmektedir.
Çalışmalarda Claude, farklı araştırma ve geliştirme süreçlerine entegre edilmiştir., Generate Biomedicines, CAR T-hücre tedavisinin katı tümörlerde kullanım potansiyelini geliştirmek amacıyla tedavinin genetik talimatlarının bir bölümünü kısaltmaya yönelik çalışmalar yürütmüştür. Altı bilim insanının Claude Code ile geliştirdiği tasarımlardan biri, standart sürümden yaklaşık %70 daha kısa olmuş; laboratuvar testlerinde bağışıklık hücrelerinin yaklaşık 10 kat daha fazla reseptör üretmesi, tümör hücrelerini daha etkili öldürmesi ve daha uzun süre aktif kalmasıyla ilişkilendirilmiştir. Divergence Labs , gıda alerjilerinde IgE’yi yalnızca kanda etkisizleştirmek yerine bağışıklık hücrelerinden uzaklaştırmayı amaçlayan bir yaklaşım geliştirmektedir. Claude, yaklaşık bir ayda 35.000 antikor tasarımı oluşturmuştur. İlk testlerde IgE’ye bağlanabilen üç, IgE’yi bağışıklık hücrelerinden uzaklaştırabilen 20 tasarım belirlenmiş; bu tasarımlardan üçünün IgE’yi standart ilaçtan daha etkili uzaklaştırdığı görülmüştür. İki farklı antikor kolunu birleştiren bir ilaç geliştirmek sonraki adımdır.
BigHat Biosciences Claude’u otomatik laboratuvar verileriyle birleştirerek iki antikor fragmanının özelliklerini iyileştirmeyi hedeflemiştir. Yaklaşık 10 haftada 1.010 varyant üretilip test edilmiş; ham verilerin yeniden analizi ve ölçüm protokolündeki değişiklikler sonucunda en başarılı varyantların hedeflerine 10 kattan daha güçlü bağlandığı bildirilmiştir. Kanseri hedefleyen öncü bileşik 18 °C daha yüksek sıcaklıklarda çözeltide kalırken diğer öncü bileşiğin kümelenme hızı 100 kattan fazla yavaşlamıştır. Enveda Claude’u üretim belgelerinin incelenmesi ve düzenleyici belgelerin hazırlanmasında kullanmıştır. 1.061 sayfalık incelemede Claude, insan değerlendiricilerin belirlediği 11 sorunun tamamını ve gözden kaçırdığı yedi ek sorunu saptamıştır. İnsan incelemesi için gereken süre 25 saatin üzerinden üç saatin altına düşerek %89 azalmıştır. Ayrıca iki düzenleyici belgenin ilk taslakları hazırlanmış; bunlardan biri dört saatte tamamlanırken elle hazırlanmasının yaklaşık üç ay süreceği belirtilmiştir.The Column Group (TCG), Claude ile daha fazla ve daha karmaşık ilaç geliştirme programı yürütmeyi hedefleyen Pleiades adlı şirketi kurmaktadır. Şirketin ilaç hedeflerinin araştırılmaya değer olup olmadığını değerlendiren ilk yapay zekâ becerisi, 45 hedef-hastalık çifti üzerinde test edilmiştir.
Bristol Myers Squibb (BMS), Claude’u erken aşamadaki bir ilacın klinik araştırma planlarını değeClaude’u üretim belgelerinin incelenmesi ve düzenleyici belgelerin hazırlanmasında kullanmıştır. 1.061 sayfalık incelemede Claude, insan değerlendiricilerin belirlediği 11 sorunun tamamını ve gözden kaçırdığı yedi ek sorunu saptamıştır. İnsan incelemesi için gereken süre 25 saatin üzerinden üç saatin altına düşerek %89 azalmıştır. Ayrıca iki düzenleyici belgenin ilk taslakları hazırlanmış; bunlardan biri dört saatte tamamlanırken elle hazırlanmasının yaklaşık üç ay süreceği belirtilmiştir.rlendirmek ve başarı olasılığını tahmin etmek için kullanmaktadır. İş birliğinin 2027’de genişletilmesi planlanmaktadır.
Paylaşılan erken sonuçlar, farklı uygulama alanlarında ölçülebilir değişimler ortaya koymuştur. Generate Biomedicines tarafından laboratuvarda test edilen tasarımlardan biri, standart sürüme kıyasla yaklaşık yüzde 70 daha kısa genetik talimat dizisi içermiş; bu tasarım bağışıklık hücrelerinin yaklaşık 10 kat daha fazla reseptör üretmesi, tümör hücrelerini daha etkili öldürmesi ve daha uzun süre etkin kalmasıyla ilişkilendirilmiştir. Divergence Labs, yaklaşık bir ayda oluşturulan 35.000 antikor tasarımı arasından IgE’ye bağlanabilen üç ve IgE’yi bağışıklık hücrelerinden uzaklaştırabilen 20 tasarım belirlemiştir. Enveda’nın 1.061 sayfalık belge üzerinde gerçekleştirdiği değerlendirmede ise Claude, insan incelemelerinde saptanan 11 sorunun tamamını ve ek olarak yedi sorunu belirlemiş; insan incelemesi için gereken süreyi yüzde 89 azaltmıştır. BigHat Biosciences çalışmasında da en başarılı molekül varyantlarının hedeflerine 10 kattan daha güçlü bağlandığı veya diğer ölçütlerde belirgin iyileşmeler gösterdiği bildirilmiştir.
Bu örnekler, yapay zekânın molekül tasarımından deneysel analizlere, teknik belgelerden klinik araştırma planlamasına kadar ilaç geliştirmenin farklı aşamalarını destekleyebileceğini göstermektedir. Ancak çalışmaların çoğu klinik öncesi aşamadadır; bildirilen sonuçlar, geliştirilen yaklaşımların insanlarda güvenli ve etkili olduğunu kanıtlamamaktadır. Anthropic, Claude’un bu süreçlerdeki rolünü geliştirmeye yönelik çalışmalarını sürdürmeyi planlamaktadır.
Yazar: Özsu Deniz Balkaya
Editör: Hazel Birgül
Referans: Anthropic. Early progress on accelerating drug development with Claude. 27 Ekim 2026. https://www.anthropic.com/research/early-progress-drug-development
