Ebola virüsünün farklı türleri, salgınlara yol açabilen yüksek ölüm oranları nedeniyle küresel halk sağlığı açısından önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Ancak her Ebola türüne karşı geliştirilen aşılar diğer türlere karşı aynı düzeyde koruma sağlamadığından, türlere özgü aşı geliştirilmesi kritik önem taşımaktadır. Son dönemde Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve komşu Uganda’da görülen Bundibugyo ebola virüsü (BDBV) salgını, bu virüse yönelik yeni koruyucu yaklaşımların geliştirilmesini hızlandırmıştır. Bu kapsamda Oxford Üniversitesi araştırmacıları tarafından geliştirilen ChAdOx1 BDBV aşı adayının ilk kez insanlarda uygulanması, aşı geliştirme sürecinde önemli bir kilometre taşı olarak değerlendirilmektedir.
Araştırmanın temel amacı, Bundibugyo ebola virüsüne karşı geliştirilen ChAdOx1 BDBV aşı adayının güvenliğini ve oluşturduğu bağışıklık yanıtını değerlendirmektir. BD-Ebov adlı Faz I klinik çalışması kapsamında 18-55 yaş aralığındaki 50 sağlıklı gönüllünün araştırmaya dahil edilmesi planlanmaktadır. Çalışma, dünyada Bundibugyo ebola virüsüne karşı geliştirilen ilk klinik aşı denemesi olma özelliğini taşırken, ilk gönüllünün aşılanmasıyla birlikte klinik değerlendirme süreci resmen başlamıştır.
Aşı adayı, daha önce Oxford/AstraZeneca COVID-19 aşısında da kullanılan ChAdOx1 viral vektör (genetik materyali hücrelere taşımak için kullanılan zararsız adenovirüs tabanlı taşıyıcı sistem) platformu kullanılarak geliştirilmiştir. Araştırmacılar, gönüllüleri belirli aralıklarla takip ederek hem güvenlilik profilini hem de aşının oluşturduğu immün yanıtı (bağışıklık sisteminin aşıya verdiği yanıt) inceleyecektir. Programın kısa sürede klinik aşamaya ulaşması, Oxford Üniversitesi Klinik Biyolojik Üretim Tesisi ile Serum Institute of India arasındaki üretim işbirliği sayesinde mümkün olmuş; Serum Institute of India yaklaşık iki hafta içinde 620.000 doz aşı üretip stoklamış ve Faz I çalışması için 4.000 araştırma dozunu sağlamıştır.
İlk gönüllünün başarıyla aşılanmasının ardından araştırma ekibi yeni katılımcıları çalışmaya dahil etmeyi ve güvenlilik ile bağışıklık yanıtına ilişkin verileri toplamayı sürdürmektedir. Çalışma, CEPI’nin (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations)Oxford Üniversitesi ve Serum Institute of India’ya sağladığı 8,6 milyon ABD doları tutarındaki program desteği kapsamında yürütülmektedir. Erken faz sonuçlarının olumlu olması ve gerekli düzenleyici onayların alınması durumunda, araştırmacılar Uganda’da ek klinik çalışmalar gerçekleştirmeyi ve daha ileri faz araştırmalarına geçmeyi planlamaktadır. Bu süreç, Bundibugyo ebola virüsüne yönelik aşı geliştirme çalışmalarının bilimsel olarak değerlendirilmesi için önemli bir veri sağlamayı hedeflemektedir.
Bu çalışma, devam eden Bundibugyo ebola virüsü salgınına yönelik geliştirilen ilk insan Faz I klinik araştırmasını temsil etmesi bakımından dikkat çekmektedir. Aynı zamanda, COVID-19 pandemisinde kullanılan ChAdOx1 platformunun farklı bir Ebola türüne uyarlanabilirliğini klinik düzeyde değerlendiren ilk örneklerden biri olma niteliği taşımaktadır. Araştırmadan elde edilecek güvenlilik ve bağışıklık verileri, Bundibugyo ebola virüsüne yönelik sonraki klinik geliştirme basamaklarının planlanmasına katkı sağlayabilecektir.
Yazar: Asmin Petekbaşı
Editör: Hazel Birgül
Referans: University of Oxford. First volunteer vaccinated in the world’s first Bundibugyo ebolavirus vaccine trial. 24 July 2026. https://www.ox.ac.uk/news/2026-07-24-first-volunteer-vaccinated-in-the-worlds-first-bundibugyo-ebolavirus-vaccine-trial
