Kalıtsal anjiyoödem (hereditary angioedema), tekrarlayan ve öngörülemeyen şişlik ataklarıyla karakterize, nadir görülen genetik bir hastalıktır. Özellikle C1 inhibitörü eksikliğinden kaynaklanan hastalıkta, SERPING1 genindeki patojenik varyantlar C1 inhibitörünün düzeyini veya işlevini etkileyerek plazma kallikrein aktivitesinin kontrolsüz hâle gelmesine neden olmaktadır. Bunun sonucunda bradikinin üretimi artmakta ve damar geçirgenliğindeki yükselme tekrarlayan ödem ataklarına yol açmaktadır. Mevcut tedavi seçenekleri atakların kontrol altına alınmasını ve uzun dönemli korunmayı amaçlasa da sürekli ilaç kullanımına duyulan ihtiyaç ve hastalığın tamamen kontrol edilememesi önemli bir sınırlılık oluşturmaktadır.

Bu sınırlılığa yönelik olarak araştırmacılar, CRISPR-Cas9 temelli in vivo gen düzenleme (genetik materyalin organizma içerisinde doğrudan değiştirilmesi) yaklaşımını kullanan lonvoguran ziclumeran (lonvo-z) adlı araştırma aşamasındaki tedaviyi incelemiştir. Çalışmanın temel amacı, tek doz uygulanan bu yaklaşımın kalıtsal anjiyoödem ataklarının sıklığını azaltmadaki etkinliğini ve güvenlilik profilini değerlendirmektir. Lonvo-z, hastalığın gelişiminde rol oynayan plazma prekallikrein üretimini azaltmak amacıyla KLKB1 genini hedeflemektedir. Böylece kallikrein-kinin sistemindeki dengenin yeniden düzenlenmesi ve bradikinin düzeylerinin normalleştirilmesi hedeflenmektedir.

Araştırma, en az 16 yaşında, C1 inhibitörü eksikliğine bağlı kalıtsal anjiyoödem tanısı bulunan hastaların dahil edildiği çok merkezli, randomize, çift kör ve plasebo kontrollü Faz 3 klinik çalışma olarak tasarlanmıştır. Toplam 80 katılımcı, 52 kişi lonvo-z ve 28 kişi plasebo alacak şekilde 2:1 oranında iki gruba ayrılmıştır. Katılımcılara tek seferde 50 mg lonvo-z veya plasebo intravenöz infüzyon yoluyla uygulanmıştır. Tedavinin moleküler temelini, KLKB1 genini hedefleyen kılavuz RNA (Cas9 proteinini belirli bir DNA bölgesine yönlendiren RNA molekülü) ve Cas9 proteinini kodlayan mRNA oluşturmaktadır. Bu bileşenlerin karaciğer hücrelerine ulaştırılmasında lipid nanopartiküller (genetik materyalin hücrelere taşınmasını sağlayan lipid temelli taşıyıcı yapılar) kullanılmıştır. Birincil değerlendirme ölçütü, infüzyondan sonraki 5. ve 28. haftalar arasında kaydedilen aylık kalıtsal anjiyoödem ataklarının sayısı olarak belirlenmiştir.

Çalışmanın sonuçları, lonvo-z uygulanan grupta aylık atak sıklığının plasebo grubuna kıyasla %87 oranında azaldığını ortaya koymuştur. Bu dönemde aylık ortalama atak sayısı lonvo-z grubunda 0,26, plasebo grubunda ise 2,10 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca lonvo-z alan katılımcıların %62’si, uzun dönemli koruyucu tedavi kullanmadan değerlendirme süresince herhangi bir atak yaşamamıştır; plasebo grubunda bu oran %11 olarak kaydedilmiştir. Farmakodinamik analizler de tedavinin hedeflenen biyolojik sistem üzerindeki etkisini desteklemiştir. Toplam plazma kallikrein protein düzeyi, uygulamadan sonraki ikinci haftada başlangıç değerine kıyasla ortalama %65 azalmış, beşinci haftada ise bu azalma %79’a ulaşmıştır. Güvenlilik değerlendirmesinde lonvo-z grubundaki katılımcıların %92’sinde advers olay bildirilmiş, en sık karşılaşılan olay infüzyonla ilişkili reaksiyonlar olmuştur (%62). Bu reaksiyonların tamamı hafif veya orta şiddette sınıflandırılmış; lonvo-z grubunda ciddi advers olay bildirilmemiştir. Ayrıca her iki grupta da 3. derece veya üzeri advers olay gözlenmemiştir.

Bu çalışma, CRISPR-Cas9 teknolojisinin kalıtsal anjiyoödem tedavisinde tek dozluk bir gen düzenleme yaklaşımı olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Özellikle KLKB1 geninin hedeflenmesiyle plazma kallikrein düzeyinin azaltılması ve bunun sonucunda hastalık ataklarının belirgin biçimde azalması, bu gen düzenleme yaklaşımının hastalığın altında yatan biyolojik mekanizmayı hedefleme potansiyelini desteklemektedir. Bununla birlikte araştırmacılar, çalışmanın sınırlı katılımcı sayısına ve henüz uzun dönemli sonuçları değerlendirmek için yeterli olmayan takip süresine dikkat çekmektedir. Ayrıca hedef dışı gen düzenleme olasılığı ve genetik değişikliğin kalıcılığıyla ilişkili uzun dönemli güvenlilik konularının daha kapsamlı biçimde incelenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla elde edilen bulgular, in vivo gen düzenlemenin kalıtsal anjiyoödemdeki potansiyelini desteklemekle birlikte, yaklaşımın uzun dönemli etkinliğinin ve güvenliliğinin devam eden takip çalışmalarıyla değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.

 

 

Yazar: Asmin Petekbaşı

Editör: Hazel Birgül

 

 

Referans: Cohn, D. M., Gurugama, P., Longhurst, H. J., Aygören-Pürsün, E., Craig, T. J., Farkas, H., Jacobs, J., Lumry, W. R., Magerl, M., Peter, J., Riedl, M. A., Maag, D., Golden, A., Shah, M. Y., Sutherland, A., Miller, C. R., Abdelhady, A. M., Xu, Y., Butler, J. S., Lebwohl, D., Leonard, J., & Banerji, A. (2026). Lonvoguran ziclumeran — In vivo CRISPR gene editing in hereditary angioedema. The New England Journal of Medicine, 395(15), 1471–1482. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2600931

 

 

-Bioinforange Bilimsel Haber Servisi-

Haber Yazıları, 20> Etki Faktörlü Q1 dergilerinde yayınlanan (listesi için tıklayınız)

bilimsel araştırmaların ekip arkadaşlarımız tarafından incelenip derlenmesi ile hazırlanmaktadır.