Mitokondri nakli, hücresel enerji üretiminden sorumlu organellerin hasarlı dokulara aktarılması yoluyla hücre işlevlerinin desteklenmesini amaçlayan deneysel bir tedavi yaklaşımıdır. Nature’da yayımlanan bir habere göre araştırmacılar, bu yöntemi ilk kez bir insanın gözünde uygulayarak ciddi görme kaybı yaşayan bir hastanın gözlerine kendi kas dokusundan elde edilen mitokondrileri enjekte etti. Uygulamanın temel amacı, hasarlı retina hücrelerinin işlevlerini destekleyerek görme yanıtında iyileşme sağlayıp sağlayamayacağını araştırmaktı.
Çalışmada, beyin kanaması sonrasında optik siniri ve retinası hasar gören, ciddi görme kaybı yaşayan bir hastanın bacak kasından doku örneği alındı. Bu dokudan izole edilen mitokondriler, gözün vitreus sıvısına enjekte edildi. Araştırmacılar özellikle görsel bilgiyi optik sinir aracılığıyla beyne ileten retinal ganglion hücrelerinin işlevlerinin desteklenmesini hedefledi. Bu yaklaşımın dayanaklarından biri, daha önce kemirgenlerde gerçekleştirilen ve mitokondri uygulamasının optik sinir hasarı sonrasında bazı nöronların hayatta kalmasını destekleyebildiğini bildiren çalışmalardı.
Uygulama sonrasında hastanın göz bebeklerinde ışığa karşı yeniden yanıt gözlendi. Ancak bu yanıt geçiciydi ve yaklaşık dört hafta içerisinde azaldı. İşlem öncesinde ışığa yanıt vermeyen göz bebeklerinde görülen bu değişim, tedavi sonrasında sınırlı bir fizyolojik yanıt oluştuğunu düşündürse de hastanın görme yetisini geri kazandığını göstermedi. Güvenlik açısından ise enjeksiyon sonrasında gözlerde inflamasyon veya belirgin bir yan etki bildirilmedi. Böylece uygulama, ilk aşamada güvenlik açısından olumlu bir gözlem sunarken görme işlevini geri kazandırma konusunda sınırlı sonuç verdi.
Çalışmanın önemli sınırlılıkları bulunuyor. Bulgular, 10 Ağustos 2026 tarihinde Research Square platformunda yayımlanan ve henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir ön baskıya dayanıyor. Ayrıca gözlenen ışık yanıtının doğrudan mitokondri naklinden kaynaklandığı kesin olarak gösterilemedi. Hastanın kalan sinirsel işlevlerinde meydana gelen doğal iyileşme veya değişimler de bu yanıtı açıklayabilir. Bunun yanında, enjekte edilen mitokondrilerin hangi hücreler tarafından alındığı ve hücre içerisinde işlevsel olarak varlıklarını sürdürüp sürdürmediği konusunda doğrudan kanıt bulunmuyor.
Araştırmacılar, mayıs ayında ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nden (FDA) hasta için acil uygulama onayı aldı ve tekrarlanan enjeksiyonlara yönelik bir protokol üzerinde çalışmayı sürdürüyor. Bu çalışma, mitokondri naklinin insan gözünde uygulanabilirliğine ilişkin ilk klinik gözlemlerden birini sunuyor; ancak yöntemin görme kaybını tedavi edebildiğini kanıtlamıyor. Tek bir hastadan elde edilen ve henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş sonuçların daha geniş çalışmalarla doğrulanması, mitokondrilerin hedef hücrelere ulaşıp ulaşmadığının ve gözlenen fizyolojik değişikliklerin tedaviyle ilişkisinin açıklığa kavuşturulması gerekiyor.
Yazar: Asmin Petekbaşı
Editör: Özsu Deniz Balkaya
Referans: Naddaf, M. (2026, August 24). Patient’s own mitochondria injected into eyes in attempt to restore vision. Nature. https://doi.org/10.1038/d41586-026-02616-z
