Bağırsakla ilişkili lenfoid doku (GALT), bağırsak mikrobiyotası ile konakçı arasındaki sınırda konumlanan ve bağırsak lümeninden örneklenen antijenlere sürekli olarak yanıt veren organize bir immün sistem dokusu olarak işlev görmektedir. Bu dokuyu örten folikül ilişkili epitel (FAE) tarafından örneklenen antijenler, alttaki subepitelyal kubbeye (SED) iletilerek hücresel yanıtları tetiklemektedir. GALT kaynaklı immünoglobulin A (IgA) plazma hücreleri, bağırsak duvarındaki bağ dokusuna göç ederek sağlıklı mikrobiyota dengesini korumaktadır. Ayrıca bu yapı, tekrarlayan alt birim antijenlerine sahip bakterilere karşı koruma sağlayan marjinal bölge B (MZB) hücrelerinin gelişimine katkıda bulunmaktadır. Bu mikroortam, antijenik uyaranlarla sürekli temas halinde olmasına rağmen akut inflamasyona (yangı) neden olmadan doku homeostazını başarılı bir şekilde sürdürmektedir.
Bu çalışmada, GALT mikroortamında bulunan B hücrelerinin hücresel etkileşim ağlarını haritalamak ve ülseratif kolit (ÜK) gibi inflamatuar bağırsak hastalıklarında bu organizasyonun nasıl değiştiğini ortaya koymak amaçlanmaktadır. Sağlıklı dokularda iltihaplanmayı önleyen hücresel uyumun, B hücreleri tarafından üretilen immünomodülatörlerle (bağışıklık düzenleyici moleküllerle) ilişkili olabileceği,bu mikroanatomik sürecin bozulmasının ise bağırsaktaki patolojik süreçlerle bağlantılı olabileceği düşünülmektedir. Bu doğrultuda araştırmacılar tarafından bağışıklık hücrelerinin uzamsal dağılımlarındaki ve iletişim farklılıklarının hastalıklı mukozanın enflamatuar karakteriyle olan ilişkisinin aydınlatılması hedeflenmektedir.
İncelemeler kapsamında, sağlıklı bireylerden ve cerrahi müdahale gerektiren şiddetli ülseratif kolit hastalarından elde edilen apandis dokuları üzerinde uzamsal transkriptomik analizleri gerçekleştirilmiştir. Görüntüleme kütle sitometrisi (hücre içi ve yüzey proteinlerinin izotop etiketli antikorlarla incelenmesi) ve CITE-seq (tek hücre düzeyinde gen ifadeleri ile yüzey proteinlerinin eş zamanlı profillenmesi) tekniklerinden elde edilen veriler, ağırlıklı çapa tabanlı veri aktarım yöntemiyle entegre edilmiştir. Uygulanan bu çoklu omik (farklı moleküler veri setlerinin birleşimi) yaklaşımı kullanılarak B hücresi alt kümeleri sınıflandırılmış, söz konusu hücrelerin birbirleriyle ve diğer doku soylarıyla kurdukları fiziksel yakınlıklar ile hücre-hücre iletişim ağları haritalanmıştır.
Elde edilen veriler, alt epitel bölgesinde konumlanan çift negatif 2 (DN2) B hücrelerinin en yoğun hücre-hücre etkileşim ağına sahip B hücresi alt kümesi olduğunu ve temel olarak bağışıklık yanıtını düzenleyici özellikler sergilediğini göstermektedir. Bu hücrelerin inflamasyonu baskılama potansiyeli taşıyan CD86, GRN ve EBI3’ü yüksek düzeyde ifade ettiğinin doğrulanmıştır. Sağlıklı GALT yapısında epitele yakın kümelenen DN2 hücrelerinin ülseratif kolit örneklerinde bu konumlarını ve mikroanatomik düzenlerini kaybettiği, B ve T hücrelerinin zonasyon (bölgesel dağılım) yapısının bozulduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca hastalıklı dokularda B hücrelerinin CD86 ifadesi azalırken, progranulin ve EBI3 moleküllerinin epitele yakın B hücreleri tarafından bol miktarda ifade edildiği tespit edilmiştir.
Araştırma bulguları, B hücrelerinin bağırsak lenfoid dokularında yalnızca antikor üretimiyle sınırlı kalmayıp, immün regülatör (bağışıklık denetleyicisi) olarak kritik işlevler üstlendiğine işaret etmektedir. Özelikle DN2 B hücrelerinin patojen açısından zengin mikroortamlarda doku hasarına yol açmadan kronik hücresel yanıtlara olanak tanıması, bağırsak homeostazının korunmasında temel bir mekanizma olarak öne çıkmaktadır.
Sağlıklı dokularda gözlemlenen bu bağışıklık dengesinin ve uzamsal etkileşimlerin ülseratif kolit gibi enflamatuar durumlarda belirgin şekilde düzensizleştiğinin saptanması, bağırsak hastalıklarının hücresel temelinin anlaşılmasına yönelik ülseratif kolitte lenfoid dokunun uzamsal organizasyonunun bozulmasına ilişkin hücresel düzeyde yeni bilgiler sunmaktadır.
Yazar: Eyüp Oğulcan Üşümüş
Editör: Damla Özdemir
Referans: Pitcher, M. J., Sun, X., Dionisi, C., Montorsi, L., Kottoor, S. H., Siu, J. H. Y., Laddach, R., Nuamah, R., Pettigrew, G. J., Ellis, R. J., Bishop, C., Sufi, J., Dhami, P., Vaikkinen, H., Kelly, A., Vossenkamper, A., Gibbons, D. L., & Spencer, J. (2026). Atlas of human gut-associated lymphoid tissue reveals immunomodulatory interactions of B cells. Science Immunology, 11(120), eady8948. https://doi.org/10.1126/sciimmunol.ady8948
-Bioinforange Bilimsel Haber Servisi-
Haber Yazıları, 20> Etki Faktörlü Q1 dergilerinde yayınlanan (listesi için tıklayınız)
bilimsel araştırmaların ekip arkadaşlarımız tarafından incelenip derlenmesi ile hazırlanmaktadır.
